Dąb
Dąb bezszypułkowy i szypułkowy.
Od wieków dąb symbolizował długowieczność i wytrzymałość, potęgę, chwałę i honor. To król drzew i lasów „Królewskie drzewa! Wy pomniki żywe ubiegłych czasów, dęby miłościwe." (Wincenty Poi „Królewskie dęby") „ W Europie jest uznawany za najpotężniejsze i największe drzewo. Wiekowe okazy można spotkać w Rogalinie, gdzie „Lech" liczy już sobie 623 lata, nieco starszy jest „Bartek" z Bartkowa, jego wiek ocenia się na 668 lat.
W Polsce można spotkać wiele odmian dębów. Jednak tylko dąb szypułkowy i dąb bezszypułkowy dostarczają surowca leczniczego. Dąb bezszypułkowy Quercus petraea, Quercus sessilis w Polsce jest rzadkością. Jest to drzewo, które osiąga wysokość 20-30 m. Nazwa dębu związana jest ściśle z osadzeniem owoców na ogonku liściowym lub szypułce. Owoce dębu bezszypułkowego - żołędzie osadzone są na szypułkach lub bez nich tzw. siedzące. Natomiast żołędzie dębu szypułkowego osadzone są na szypułce. Dąb szypułkowy Quercus robur występuje w Europie, Azji Mniejszej i na Kaukazie. W Polsce szczególnie często występuje w Karpatach i Sudetach. Należy do dość pospolitych drzew, rosnących samodzielnie lub w zespołach (las mieszany). Jego wiek szacuje się na 400-500 lat, niektóre okazy zwłaszcza te rosnące pojedynczo mogą doczekać 1000 lat. Obie odmiany należą do rodziny bukowatych Fagaceae. Surowcem leczniczym, uznanym przez Farmakopeę Polską V jest kora z młodych pni dębu. Korę tę, pozyskuje się w czasie wiosennych wyrębów, czy prześwietlania młodych lasów. Jest ono źródłem garbników katechinowych, które wykazują działanie ściągające. Jednym z ważniejszych zastosowań odwarów z kory dębu są biegunki o różnej etiologii. Kora dębu zawiera i inne związki takie, jak kwas galusowy, elagowy, flobafeny, sitosterol, flawonoidy.
W medycynie ludowej mają zastosowanie żołędzie. Są one bogatym źródłem garbników i skrobi. Z dojrzałych żołędzi przygotowuje się leczniczy i dietetyczny napój, który smakiem przypomina kawę. Aby przygotować ten żołędziowy napój należy żołędzie wysuszyć i uprażyć tak, jak ziarna kawy, czy słonecznika. Proces ten jest potrzebny, ponieważ dzięki niemu skrobia zamienia się w dekstrynę, a gorycze zostają usunięte. Żołędziową „kawę" zaleca się w uporczywych biegunkach, ogólnym osłabieniu organizmu, czy zapaleniu węzłów chłonnych. Napój żołędziowy sporządza się z 1 łyżeczki proszku na l szklankę wrzącej wody. Stosując ten napój należy przestrzegać dawkowania, gdyż nadużywany może być przyczyną zaparć.
Kora dębu wchodzi w skład licznych preparatów przeznaczonych do stosowania do wewnątrz i na zewnątrz. Preparaty przyjmowane do wewnątrz zaleca się w nieżytach żołądka i jelit, we wrzodach żołądka i dwunastnicy, w ostrych biegunkach, a także w krwotokach z przewodu pokarmowego, krwiopluciu, czy obfitych krwawieniach menstruacyjnych. Środki przeznaczone do użytku zewnętrznego stosuje się w chorobach skóry i stanów zapalnych w obrębie jamy ustnej i narządów płciowych oraz odbytu. Wyciągi z kory dębu przygotowane w postaci okładów przynoszą szczególnie ulgę w oparzeniach I i II stopnia, w odmrożeniach. Kąpiele lecznicze niezwykle pomocne są w chorobach skóry: wypryski skórne, grzybice, egzemy. Płukanki stosuje się w stanach zapalnych jamy ustnej i dziąseł. Tę postać leku można przygotować w warunkach domowych, ale przemysł zielarski przygotował gotowy już środek DENTOSEPT. Nasiadówki, to kolejna postać szczególnie pomocna w przypadku stanów zapalnych narządów płciowych i odbytu. A.T.W. Products posiada serię żeli przeznaczonych do higieny intymnej, wśród których jest Dezodoryzujący żel do higieny intymnej z wyciągiem z kory dębu - A.T.W. Hygienic. Produkty te pełnią rolę: mydła, dezodorantu, wspomagają leczenie stanów zapalnych narządów płciowych, ponadto są niezwykle pomocne w profilaktyce.
Należy jednak pamiętać, iż środki zawierające wyciąg z kory dębu nie mogą być stosowane w chorobach przebiegających z podwyższoną temperaturą ciała, chorobach zakaźnych, chorobach serca (niewydolność serca, wysokie nadciśnienie), a także w przypadku sączących się ran.
Kora dębu to doskonały surowiec dla kosmetyki. Wyciągi z dębu stosuje się w płukankach i szamponach koloryzujących. Kosmetyk ten barwi włosy na kolor brunatny, a także nadaje im połysk i poprawia pracę gruczołów łojowych skóry głowy. Należy pamiętać, iż odwar ten barwi również naczynia i ręcznik.
mgr Dorota Pastok-Chomicka |