Żeń-szeń
Żeń - szeń jest byliną należącą do rodziny Araliaceae. Istnieje wiele jej odmian. Panax ginseng występuje w Mandżurii, Korei i Rosji, Panax qinquefolium rośnie we wschodniej i środkowej części USA oraz Kanadzie, Eleutherococcus senticosus - na Syberii, a Panax japonicum - w Japonii, Indiach i południowych Chinach. W związku z dużym zapotrzebowaniem na żeń - szeń Panax ginseng w medycynie i kosmetyce, olbrzymie plantacje tego surowca powstały w Chinach, Japonii, Wietnamie i Stanach Zjednoczonych.
Surowcem leczniczym jest korzeń, który kształtem przypomina ludzką postać. W Azji wschodniej uważano go za korzeń nieba, czcząc w swoisty sposób. Dawniej sądzono iż jest to miejsce ducha człowieka. Twierdzono także, że spożywanie korzenia dopomoże w uzyskaniu wiecznego życia. Legenda chińska mówi o zwyczaju przekazywania korzenia żeń - szeń synowi przez ojca, w dniu ślubu.
W 1000 r. wieść o nowej roślinie dotarła do Europy dzięki żeglarzowi Ibn Cordobie. Na dworze Ludwika XIV korzeń żeń-szenia uchodził za wspaniały lek przeciwko impotencji.
Nadziemna część żeń-szenia charakteryzuje się 5 - palczastymi liśćmi z ząbkowatymi brzegami. Kwiatostany ma baldachowate o barwie zielonkawobiałej lub bladoróżowej, owocem jest jaskrawoczerwony, jagodokształtny pestkowiec. Zbiór surowca następuje po 6-7 latach.
Głównymi składnikami korzenia są: saponiny trójterpentowe - panaksozydy i ginsenozydy, ponadto glikozydy, olejek eteryczny, witaminy B1, B2, B12, C i E, niacyna, wapń, żelazo, magnez, fosfor oraz skrobia.
Wyciągi z żeń-szenia stosuje się w celu zwiększenia odporności na stres i wysiłek, spotęgowania sił do pracy, ponadto w leczeniu chorób sercowo-naczyniowych, nerwowych, psychicznych, przemęczeniu, niedokrwistości, chorób nerek i wątroby, gruźlicy płuc, senności oraz niektórych form impotencji. Żeń-szeń wpływa pobudzająco na rozwój i czynność gruczołów płciowych. Może być także stosowany przez diabetyków, ponieważ obniża poziom cukru we krwi. Niezwykle pomocny jest dla ludzi wyczerpanych i osłabionych. Preparaty z niego najczęściej są zalecane w geriatrii.
Wszelkie postacie leku zawierające żeń-szeń wymagają konsultacji z lekarzem, który wyznaczy dawkę i czas stosowania medykamentu. Należy pamiętać, iż leki żenszeniowe działają skutecznie tylko wówczas, gdy są stosowane regularnie. Należy z nich jednak zrezygnować w przypadku nadciśnienia z wyraźnymi zmianami miażdżycowymi serca i mózgu, a także w stanach gorączkowych lub krwotokach.
W kosmetyce zeń-szeń stosuje się w preparatach o działaniu regenerującym i odmładzającym typu anti-ageing a także w preparatach zapobiegających łysieniu. Preparaty te poprawiają ukrwienie skóry i wzmacniają macierz włosa. Firma A.T.W. przygotowuje serię produktów z żeń-szeniem syberyjskim Eleutherococcus senticosus. W odróżnieniu od żeń -szenia Panax ginseng, żeń-szeń syberyjski zawiera inne związki chemicznie czynne. W korzeniu żeń-szenia z tajgi odkryto pochodne fenylopropanu (eleuterozyd B), alkohol synapinowy, kwas chlorogenowy, pochodne kwasu kawowego, lignany (sezaminę, syryngerezynol), sacharydy (glukoza, maltoza), beta sitosterol, kwas oleanolowy, olejek eteryczny i witaminę E. Wyciągi z korzenia eleuterokoka uznano jako środek o działaniu przeciwstresowym, tonizującym, immunostymulującym i adaptogennym. Godne zalecenia są dla osób wykonujących ciężką pracę fizyczna, a także dla sportowców. Kuracja prowadzona preparatami z eleuterokoka powinna trwać nie dłużej niż 3 miesiące.
mgr Dorota Pastok-Chomicka |