Otyłość

Nadwaga i otyłość to nie tylko problem estetyczny i emocjonalny dla pacjentów, ale przede wszystkim ogromny problem medyczny. Otyłości mogą towarzyszyć zaburzenia ogólnoustrojowe jak: cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia gospodarki lipidowej, choroba zwyrodnieniowa stawów i inne.

Osoby z nadwagą i otyłe mają znacznie gorszą jakość życia. Fizycznie czują się ˇle. Ich życie uczuciowe jest uboższe. Część z nich już od dzieciństwa była dyskryminowana ,uważana za osoby nieatrakcyjne, gorsze, mało inteligentne. Dzieci nie zawsze chętnie bawią się z "grubaskami", które są ociężałe, mniej sprawne fizycznie. Osoby z nadwagą i otyłe mają niskie poczucie własnej wartości, czują się gorsze, niechętnie nawiązują kontakty, unikają spotkań np. na wycieczkach - (plaża, pływanie), gdzie trzeba odsłonić swoje kształty. Są też skłonne do depresji, lęków, nie zawsze chętnie biorą udział w życiu społecznym. Próby pozbycia się zbędnych kilogramów i niemożność schudnięcia prowadzą do zaakceptowania swojej otyłości i zaprzestania działań związanych z redukcją masy ciała. Otyli wszelkie niepowodzenia życiowe tłumaczą tym, że jest to spowodowane ich tuszą, niemożnością dobrania odzieży, butów, nieatrakcyjnością, np. przegrana w konkursie na jakieś stanowisko wiążą tylko z otyłością, a nie z umiejętnościami zawodowymi. Choć należy przyznać, że właśnie wygląd zewnętrzny w wielu profesjach jest podstawą wyboru kandydatki czy kandydata.
Otyłość powstaje, gdy ilość kalorii jest większa niż potrzeby organizmu oraz przy małej aktywności fizycznej.

Wydaje się, że rola predyspozycji genetycznych jest mniejsza niż się często podaje. Szczególnie osoby otyłe mówią: u mnie rodzice byli otyli, ja jestem gruba i moje dzieci też. Ale nie zastanawiają się, że jest to związane z nawykami żywieniowymi: dużo, tłusto, słodko, kilka razy dziennie, tak by nie być głodnym. A ruch fizyczny - to duży wysiłek, po co się męczyć. Im większa otyłość, tym wysiłek bardziej męczący. U dorosłych otyłość ma charakter hypertroficzny - komórki tłuszczowe powiększają się, a po osiągnięciu maksymalnej wielkości zaczynają tworzyć się nowe komórki tłuszczowe - adipocyty.
U dzieci otyłość ma charakter hyperplastyczny - im więcej dziecko ma dostarczanych kalorii tym liczniejsze są adipocyty. Duże komórki tłuszczowe wydzielają więcej substancji patologicznie zwiększających apetyt. Należy wymienić tu neuropeptyd Y nasilający apetyt na węglowodany, galaninę zwiększającą chęć na spożycie posiłku tłuszczowego. W nadmiarze wydzielana jest także insulina, szczególnie po posiłkach. Spada szybko poziom glukozy we krwi i osoba, która przed chwilą jadła ma "wilczy apetyt" i musi szybko coś zjeść. Zaburzone jest także wydzielanie przez adipocyty leptyny i rezystyny kontrolującej nasz apetyt i stymulującej wysiłek fizyczny.
Należy zaznaczyć, że rzadko otyłość jest związana z zaniżoną przemianą materii. Wręcz przeciwnie u osób otyłych przemiana materii jest wyższa niż u osób szczuplejszych. Związane jest to ze zwiększonym zapotrzebowaniem kalorycznym przy dużej masie ciała. Należy podkreślić, że na otyłość mogą mieć wpływ schorzenia endokrynologiczne, jak niedoczynność tarczycy czy zespół Cushinga.


W ostatnich latach notuje się wzrost występowania otyłości, a związane jest to z nadmiernym spożyciem tłuszczów, dostępnością do posiłków, do przetwarzanych dań, które zawierają "ukryty" tłuszcz. Potrawy tłuszczowe dają dużą liczbę kalorii a nie dają uczucia sytości i są łatwo magazynowane w postaci tkanki tłuszczowej.
W Polsce, w porównaniu do krajów zachodnich, odsetek osób otyłych jest dość wysoki. Około 1,5 mln mężczyzn i około 2 mln kobiet jest otyłych. Łącznie około 1/5 ludności kraju cierpi na schorzenia związane z nieprawidłowym odżywianiem.
W ocenie stopnia otyłości posługujemy się wskaˇnikiem masy ciała BMI / body mass index / = masa ciała w kg / wzrost w m2. Wskaˇnik powyżej 25 to nadwaga, a powyżej 30 to otyłość.

Ryzyko wystąpienia schorzeń związanych z otyłością zależy nie tylko od masy ciała, stopnia otyłości, ale także od rozłożenia tkanki tłuszczowej. Najbardziej niebezpieczna jest otyłość brzuszna, wiąże się ona z nadciśnieniem, cukrzycą, wzrostem poziomu cholesterolu, chorobą wieńcową. Dlatego też WHO wprowadziło tzw. pomiar w talii. U kobiet górna granicy normy wynosi 80 cm, powyżej 88 cm to otyłość, dla mężczyzn odpowiednio 94 cm jeszcze norma, a powyżej 102 cm to otyłość.
Otyłość może sprzyjać schorzeniom ogólnoustrojowym, niektóre z nich mogą powodować różne zmiany skórne.
Najczęstszymi schorzeniami związanymi z otyłością jest cukrzyca typu II, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia gospodarki lipidowej, choroba wieńcowa, udar mózgu, a także zaburzenia oddychania, kamica pęcherzyka żółciowego, choroba zwyrodnieniowa stawów i niektóre nowotwory.

Zmiany skórne towarzyszące otyłości to przede wszystkim zaburzenia naczyniowe. Obrzęki, objaw ciężkich nóg, utrudniony odpływ limfy z kończyn dolnych, także żylaki i wenektazje. Żylaki to rozszerzenia naczyń głównie kończyn dolnych, związane z zanikiem włókien sprężystych w ich ściankach i niewydolnością zastawek żylnych. Wenektazje to powierzchowne rozszerzenia żylne wyglądem przypominające miotełkę, szczoteczkę. Innym problemem związanym z otyłością jest cellulit ale o tym w następnym numerze.

Dr n. med. MAGDALENA CIUPIŃSKA
specjalista dermatolog


W razie pytań, problemów zapraszamy na FORUM dyskusyjne.