Problemy z łupieżem

Każde nadmierne łuszczenie się naskórka owłosionej skóry głowy nazywamy pospolicie łupieżem.
Z medycznego punktu widzenia definicja tego schorzenia jest podobna - z zastrzeżeniem, że temu złuszczaniu nie towarzyszą zmiany zapalne.
Istnieją dwie odmiany prawdziwego łupieżu: zwykły i tłusty. Bardzo często pacjenci zgłaszający się do gabinetu dermatologicznego określają także mianem "łupieżu" objawy łojotokowego zapalenia skóry głowy, łuszczycy, tzw. pseudotinea amiantacea (nazwa choroby nie ma odpowiednika w języku polskim) i rzadziej grzybicy.

artykuł lek med. Małgorzaty Lech

Pozornie bez przyczyny
Łupież może pojawiać się pozornie bez konkretnej przyczyny. Najczęściej jednak spowodowany jest podrażnieniem skóry głowy przez szampony, żele, pianki do włosów, lakiery, farby itp. Bywa, że przyczyną podrażnienia jest sama woda zawierająca np. dużo chloru. Zmieniona zapalnie skóra staje się bardziej wrażliwa niż skóra zdrowa, dlatego zdarza się, że mimo niestosowania już "podejrzanego" środka pielęgnacyjnego - nie dostrzegamy poprawy.

Ponadto podrażniona skóra głowy często ulega zakażeniu drożdżakowatym grzybem Pityrosporum ovale, co jeszcze bardziej nasila stan zapalny. Niektórzy specjaliści uważają, że grzyb ten normalnie bytuje na skórze głowy, tak jak normalnie bytują na naszej skórze niektóre bakterie. Dopiero jakiś inny, dodatkowy czynnik drażniący powoduje, że grzyby te stają się patogenne i są dodatkowym czynnikiem chorobotwórczym.

Zwykły
Objawy łupieżu zwykłego polegają na drobnopłatowym złuszczaniu się naskórka, bez objawów zapalnych. Choroba dotyczy zwykle osób przed 20. rokiem życia i później może przekształcić się w łupież tłusty. Łupież zwykły nie uszkadza włosów.

Identyczną nazwę mają zmiany występujące na skórze gładkiej - łupież zwykły skóry gładkiej. Schorzenie to występuje często, dotyczy zwykle dzieci i ma najprawdopodobniej charakter zakaźny. Najczęściej umiejscawia się na twarzy, przybierając postać białawych, okrągławych ognisk (jakby przysypanych mąką). Nie towarzyszą jej żadne objawy zapalne ani inne dolegliwości. W leczeniu łupieżu zwykłego skóry gładkiej stosuje się na ogół maści antybiotykowe i najczęściej jest to kuracja wystarczająca do zlikwidowania objawów choroby.

Łojotokowy
Łupież łojotokowy, jak wspomniałam, rozwija się zwykle z łupieżu zwykłego. Zamiast drobnych, suchych i białych łuseczek pojawiają się łuski tłuste, żółte, nawarstwione i tworzące wręcz strupy. Są one mocniej przytwierdzone do podłoża. Chorobie może towarzyszyć świąd. Nierzadko następstwem tego typu łupieżu jest łysienie łojotokowe. Schorzenie zwykle dotyczy osób po 20. roku życia i częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet.
Łojotokowe zapalenie skóry głowy także na ogół występuje u osób z łojotokiem. Również w tym schorzeniu rolę czynnika chorobotwórczego może odgrywać Pityrosporum ovale. Od łupieżu tłustego odróżnia je występowanie nasilonego stanu zapalnego. Oprócz łojotoku, tłustych strupów i przerzedzenia włosów zaobserwować można rumień skóry, liczne grudki, krostki i objawy wysiękowe. Zmianom towarzyszy świąd, a wykwity krostkowe (powstające zwykle jako wynik wtórnej infekcji bakteryjnej) są nawet bolesne. Rzadko zmiany dotyczą tylko skóry głowy. Na ogół występują także w postaci rumienia i złuszczania na skórze czoła, w okolicach zausznych i na karku. Mogą także pojawiać się w okolicy międzyłopatkowej, a więc na klatce piersiowej w pobliżu mostka, a także na twarzy, w okolicy narządów płciowych i odbytu. Są to tzw. okolice łojotokowe. W ciężkich, rzadko występujących postaciach choroba może przekształcić się w uogólnione zapalenie skóry.

Podobne do łupieżu
Pseudotinea amiantacea nie ma oficjalnego nazewnictwa polskiego. Nie jest to grzybica, a jej przyczyna nie jest znana. Uważa się, że wywołują ją zaburzenia rogowacenia naskórka. Zmiany umiejscawiają się na skórze owłosionej głowy. Mają postać nawarstwionych, grubych, białoszarych łusek, wyglądem przypominających azbest. Łuski te ściśle przylegają do podłoża, jednak nie wywołują odczynu zapalnego, zaniku ani bliznowacenia skóry, nie powodują też zwiększonego wypadania włosów i nie dają żadnych dolegliwości.

Łuszczyca zwykle dotyczy jednocześnie wielu okolic ciała. Zdarza się jednak, że objawy jej umiejscawiają się tylko i wyłącznie na skórze owłosionej głowy. W tych przypadkach choroba wygląda analogicznie jak łupież tłusty lub łojotokowe zapalenia skóry w stadium bez zmian krostkowych i wysięku. W celu rozpoznania schorzenia konieczne jest przede wszystkim bardzo dokładnie zbadanie pacjenta, by odnaleźć choćby pojedyncze zmiany na skórze gładkiej lub na paznokciach (łuszczyca często atakuje płytki paznokciowe). Konieczna jest też szczegółowa rozmowa lekarza z pacjentem, gdyż choroba nierzadko występuje rodzinnie). Rozpoznanie można też oprzeć na histopatologicznym badaniu wycinka skóry.

Grzybica skóry owłosionej głowy - w zależności od jej odmiany - może przypominać łupież zwykły lub tłusty. Do łupieżu zwykłego może być podobna grzybica strzygąca powierzchowna lub drobnozarodnikowa powierzchowna skóry owłosionej głowy. Łupież tłusty może być podobny do niektórych odmian grzybicy woszczynowej. Trzeba podkreślić, że w grzybicach są zawsze zmienione chorobowo włosy. Stają się one szare lub białawe, matowe (w zależności od rodzaju grzybicy), ułamują się tuż przy skórze lub nieco powyżej. Grzybica praktycznie nigdy nie obejmuje całej skóry głowy (zlewnie), jej ogniska są zwykle odgraniczone i okrągławe.

W razie jakichkolwiek wątpliwości rozstrzygające jest badanie na obecność grzybów zarówno włosów, jak i łusek zmienionego chorobowo naskórka głowy.

"Klinika ffx" 12 (grudzień) 1999

Głodne, chore włosy... i łupież! Nie wszyscy wiedzą, że nasze włosy żyją, rosną i muszą być właściwie odżywiane - tak jak wiele innych tkanek. Cebulka włosów jest zasilana przez naczynia krwionośne substancjami odżywczymi, które codziennie jemy. Toteż jeśli stajemy bezradni wobec łupieżu i łojotoku to znak, że nasze włosy cierpią na... głód witamin, biopierwiastków, ważnych składników budulcowych! Udowodniono, że włosy którym brakuje witamin i minerałów przetłuszczają się, chorują i wypadają. Włosy nasycone tym co lubią odwdzięczają się pięknym blaskiem i jedwabistą miękkością. A głodne i niedożywione potrafią czerpać swój ulubiony cynk również z leczniczych szamponów. Jak zbudowane są włosy? Włosy i paznokcie, jak dowodzi fizjologia są wytworami ludzkiej skóry, zaś ich podstawowym budulcem jest specjalne białko zwane keratyną. Bardzo istotnym dla zdrowia włosów składnikiem biologicznym tego białka jest siarka, powiązana z aminokwasami - cysteiną (około 17% składu włosów) i metioniną (0,5%). Od tego bowiem, czy organizm otrzyma odpowiednią ilość siarki i innych niezbędnych składników pokarmowych do wytworzenia aminokwasów i białek zależy bujność i grubość włosów oraz ich połysk i sprężystość. Co najbardziej lubią jeść? Największy apetyt włosy mają na aminokwasy siarkowe - są one bowiem „cegiełkami” budulcowymi - dzięki którym włosy rosną i z których czerpią swą siłę i urodę. Jeśli tego budulca jest zbyt mało - włosy stają się cienkie, wiotkie i porozczepiane. Słowem chore i brzydkie. Gdzie znaleźć aminokwasy siarkowe? Są pokarmy w których znajdziemy „gotowe” aminokwasy siarkowe, np. w chudej wołowinie, fasoli, rybach i jajkach. Warto jednak wiedzieć, że w przypadku niedoboru w pokarmie aminokwasów siarkowych organizm może wytwarzać je samodzielnie, pod warunkiem, że otrzyma odpowiednią ilość siarki. Praktyczną wiedzę o tym posiadały już nasze babki. Tradycyjnie, w medycynie ludowej, „lekiem” na zniszczone włosy była czarna rzepa. Ta roślina obfituje w siarkę, podobnie jak jej botaniczni krewniacy - rzodkiewka, chrzan, kapusta, brukselka, rzeżucha, brokuły i kalafior oraz zwykła cebula. Nie mniej ważną rolę odgrywają mikroelementy. Najważniejsze mikroelementy to cynk, miedź, jak też żelazo i wspomniana już siarka. Pobudzają one wzrost i poprawiają kondycję i wygląd włosów. Włosy „ssą” mikroelementy, jak gąbka wodę. Dzięki nim podnoszą swą siłę, urodę i blask. Gdzie znajdziemy niezbędne wzmacniające włosy minerały: żelazo - znajdziemy go dużo w wołowinie, bobie, ziarnie sezamowym, podrobach i czerwonym mięsie
cynk - w wołowinie i serach żółtych oraz w podrobach, kiełkach pszenicy, drożdżach, jajkach i mleku
siarkę - w zielonym groszku, cebuli, serach żółtych, rzeżusze
krzem - w płatkach owsianych i kaszy jęczmiennej
miedź - również w podrobach oraz fasoli i grochu
Ważną rolę dla wzrostu i wyglądu włosów i paznokci mają również niektóre witaminy -zwłaszcza kwas pantotenowy (witamina B5),i inne witaminy z grupy B. Skąd ten okropny łojotok? Kiedy z naszej głowy sypią się białawe suche łuski - wbrew pozorom nie jest to objaw przesuszenia włosów, a odwrotnie skutek - łojotoku. Zaś przyczyną łojotoku i przetłuszczania się włosów jest zwykle niedobór witamin B1, B2, B 6 i kwasu pantotenowego w diecie. Dzieje się to względnie niezależnie od wpływu hormonów płciowych. Co zatem powinniśmy jeść, aby dostarczyć włosom witaminy i mikroelementy, które zapobiegają wypadaniu włosów, łojotokowi czy łupieżowi? Podajemy zasobność % tych pokarmów w witaminy w porcji 100 gramowej w stosunku do dziennego zapotrzebowania organizmu.
Witaminę B1 - znajdziemy w kurzej piersi, kotlecie schabowym, ziarnach słonecznika (około 1/2 dziennych potrzeb)
Witaminę B 2 - w brokułach (około 1/2 dziennego zapotrzebowania); w mleku, jogurcie i wieprzowinie (około 1/4)
Witamina B 6 - w sardynkach, bananach, wątrobie (około 1/2 dziennego zapotrzebowania)
Kwas pantotenowy - jest w pieczarkach (około 2/3 dziennego zapotrzebowania); fasola mung (1/2); brokuły (1/4)
Jeśli chcemy wzmocnić włosy i zapobiec ich wypadaniu w diecie powinna pojawić się: witamina B - 12 - z wątróbek kurzych (ponad 800%), w wołowinie (160%) Co jeszcze pomaga a co szkodzi włosom? Jeśli np. do wymienionych wyżej pokarmów dodamy te, które są zasobne w witaminę E i A - włosy odwdzięczą się nam pięknym połyskiem i jedwabistością. Trzeba tylko ograniczyć spożycie tłuszczów zwierzęcych, węglowodanów oraz ostrych potraw i alkoholu. Jeśli nie mamy czasu, aby zapewnić sobie wszystkie, niezbędne składniki diety? Najprościej jest zaopatrzyć się w witaminy i minerały w aptece i przyjmować w ilościach wymienionych w ulotce. W zwalczaniu łupieżu i łojotoku pomoże też pielęgnacja włosów, a zwłaszcza dobranie odpowiedniego szamponu. Korzystnym jest np. aby używany do zwalczania łupieżu szampon zawierał sól cynkową, np.. pirytion cynku, który ma bardzo dobre właściwości przeciwbakteryjne i przeciwgrzybiczne. Korzystnie działają też szampony wykorzystujące własności lecznicze smoły pogazowej. mgr chemii spożywczej Maciej Michalski
mgr farm. Sławomir Ambroziak

Komu zagraża łupież?
Rozwojowi łupieżu mogą sprzyjać różne czynniki, z których nie zdajemy sobie sprawy. Należą do nich

- niewłaściwa dieta
- zmęczenie
- stres
- zaburzenia hormonalne
- alergie
- czynniki klimatyczne (mróz, upał, itd.).

Niektórzy dermatolodzy twierdzą też, że skłonność do łupieżu jest uwarunkowana genetycznie. Najczęściej jednak pojawia się on u osób, które tracą mikrobiologiczną równowagę skóry głowy.

Jak pozbyć się łupieżu ?
Jedynym sposobem na pozbycie się łupieżu jest usunięcie jego. Jednak zanim podejmiemy jakiekolwiek kroki, trzeba pamiętać, by:

- nie drapać się i nie drażnić skóry głowy
- nie szczotkować intensywnie włosów
- zacząć stosować szampon przeciwłupieżowy

Następnym krokiem będzie walka z przyczynami, a więc z niewłaściwą pielęgnacją włosów, złym sposobem odżywiania się i stresem.